AI in het mkb in cijfers: wat werkt bij 10 tot 100 mensen

Door Jordi Daniëls, oprichter AI Board · Gepubliceerd 26 oktober 2026

In 2025 gebruikte 28% van de Nederlandse mkb-bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen kunstmatige intelligentie (AI), en 46% van de bedrijven met 50 tot 250 (CBS). Tegelijk zegt 70% van de mkb-ondernemers in de MKB Barometer van Exact (augustus 2026) dat ze AI gebruiken. Beide kloppen, want ze meten iets anders.

Kunstmatige intelligentie is in het CBS-onderzoek software die tekst analyseert of schrijft, spraak of beeld herkent, beeld of geluid maakt, leert van data, werkstromen automatiseert of machines zelfstandig laat bewegen.

Het CBS vraagt naar acht van zulke technologieën, zoals textmining en spraakherkenning.

Mijn lezing: gebruiken is nog geen implementeren. Het meeste gebruik zit bij tekst en marketing, niet bij de cijfers waarop je stuurt.

Hoe je van losse tools naar een vaste werkwijze gaat, beschrijf ik in AI implementeren in je bedrijf, het stappenplan bij dit stuk. Zoek je vooral toepassingen voor jezelf als ondernemer, lees dan vijf toepassingen van AI voor ondernemers.

Hoeveel mkb-bedrijven gebruiken AI?

Een derde van de Nederlandse bedrijven met 10 of meer werkzame personen gebruikte in 2025 AI: 33%.

Per grootteklasse is dat 28% bij 10 tot 50 werkzame personen, 46% bij 50 tot 250 en 67% bij 250 of meer. Hoe groter het bedrijf, hoe vaker AI.

Percentage van alle bedrijven in de klasse, 2025, voorlopige cijfers. Bron: CBS StatLine, ICT-gebruik bij bedrijven 2025 (bedrijven met 10 of meer werkzame personen, acht AI-technologieën).

Het gebruik groeit snel. Bij bedrijven met 10 of meer werkzame personen ging het van 14% in 2023 via 23% in 2024 naar 33% in 2025 (CBS, Digitalisering en kenniseconomie 2025).

Nederland staat daarmee zesde van de 27 EU-landen: 33% tegen 20% gemiddeld in de EU, gemeten zonder de financiële sector (Eurostat).

Nederland telt ruim 63.000 bedrijven met 10 tot 100 werkzame personen: 63.715 op 1 oktober 2026 (CBS StatLine, voorlopige cijfers). Dat is mijn optelling van drie CBS-klassen: 10 tot 20, 20 tot 50 en 50 tot 100.

Het CBS meet AI-gebruik in klassen van 10 tot 50 en 50 tot 250. Een klasse die bij 100 eindigt, bestaat daar niet.

Waarom verschillen de cijfers over AI in het mkb zo?

De cijfers verschillen omdat ze andere bedrijven tellen en iets anders onder AI-gebruik verstaan. Zo kom je op 17%, 33% of 70%, afhankelijk van de bron.

Vraag bij elk cijfer twee dingen: wie is er gemeten, en wat telt als gebruik?

Het CBS vraagt een bedrijf welke AI-technologieën het inzet. Exact vraagt het de ondernemer zelf, en wie af en toe een chattool opent, kan dan al ja zeggen.

"De meeste ondernemers gebruiken AI" en "een minderheid van de bedrijven gebruikt AI" zijn dus allebei waar.

Lees de 33% van het CBS en de 70% van Exact daarom niet als groei: het zijn twee verschillende metingen. Exact vergelijkt zijn 70% wel met zijn eigen meting van een jaar eerder: toen 33%.

Ook wie AI gebruikt, doet dat meestal klein. Van de Europese mkb-bedrijven en mid-caps die de Europese Commissie raadpleegde, gebruikt 42% AI en algoritmisch management, volgens de Commissie vooral beperkt en experimenteel.

Het onderzoek van Dialogic voor het ministerie van Economische Zaken (2025) ziet hetzelfde in Nederland: AI vast in werkprocessen of in de strategie is bij mkb'ers eerder de uitzondering dan de regel.

Waarvoor gebruikt het mkb AI?

Het mkb gebruikt AI vooral voor tekst, marketing en administratie, en minder voor de cijfers waarop de directie stuurt.

Van de mkb-ondernemers die AI gebruiken, zet 56% het in voor het schrijven van teksten en het maken van afbeeldingen (Exact, rapport MKB Barometer 2026). Voor inzicht in de bedrijfsprestaties is dat 36%.

Exact vat het zelf zo samen: mkb'ers zetten AI "vooral in als losse tool en voor laagdrempelige taken".

Bij het CBS zie je hetzelfde patroon per grootteklasse. Marketing of verkoop en administratie of bestuurstaken zijn de grootste doelen (zie de tabel hierboven). Bij 50 tot 250 werkzame personen gaat administratie zelfs voor.

Wie AI gebruikt, koopt het meestal kant-en-klaar. Bij 10 tot 50 werkzame personen gebruikt 15% van alle bedrijven gebruiksklare AI-software, tegen 6% die AI door een leverancier laat ontwikkelen.

Dialogic bevestigt dat beeld: veel mkb'ers starten met generieke tools als ChatGPT en Copilot, voor eenvoudige, ondersteunende taken.

Dat is een logische start. Alleen kent een gebruiksklare tool je eigen klanten, marges en afspraken niet vanzelf. Die moet je hem zelf geven.

Waarom beginnen bedrijven niet met AI?

Bedrijven die AI overwogen en er toch van afzagen, noemen vooral gebrek aan ervaring. Te hoge kosten noemen ze veel minder vaak.

In de CBS-tabel per grootteklasse noemt 7% van alle bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen gebrek aan relevante ervaring als reden, en 11% bij 50 tot 250. Te hoge kosten noemt 2% en 3%.

Dat zijn percentages van alle bedrijven in de klasse, dus ook van de bedrijven die AI nooit overwogen. Kijk je alleen naar de bedrijven die AI overwogen en niet gebruiken, dan wordt het beeld scherper.

Van die groep, gemeten over alle bedrijven met 2 of meer werkzame personen, noemt 73% gebrek aan ervaring, 49% privacy en 42% de juridische gevolgen (CBS).

Dialogic hoorde in de interviews hetzelfde. Mkb'ers weten niet goed wat AI voor hun eigen bedrijf kan, twijfelen aan de meerwaarde en missen kennis. Zonder duidelijke visie weten ze niet waar ze moeten beginnen.

Wat werkt bij een bedrijf van 10 tot 100 mensen?

Uit de cijfers lees ik vier dingen voor een bedrijf van 10 tot 100 mensen.

Begin bij de leiding. De experts in het onderzoek van Dialogic leggen het begin bij een visie en strategie vanuit de leiding. Volgens de onderzoekers ontstaat die visie door eerst klein te experimenteren en te leren.

Mijn lezing: de directeur is de eerste dagelijkse gebruiker. Wie zelf elke dag een vraag over zijn eigen bedrijf stelt, weet daarna wat hij van de rest van het bedrijf vraagt.

Koop eerst, bouw later. Gebruiksklare software is in beide grootteklassen de meest gebruikte route: 15% en 29% van de bedrijven, tegen 6% en 15% die laat ontwikkelen. Laat pas bouwen als je weet welke koppeling je mist.

Zet AI op je eigen cijfers, niet alleen op tekst. Van de mkb-ondernemers die AI gebruiken, zet 36% het in voor inzicht in de bedrijfsprestaties, tegen 56% voor tekst en beeld (Exact). Daar zit de ruimte.

In de Europese peiling van de Commissie zegt 61% van de ondervraagde bedrijven dat AI helpt bij beslissen, en 90% dat mensen de beslissingen nemen. Dat is ook de verdeling die ik aanraad: AI zet klaar, jij beslist.

Bouw ervaring op met een vast ritme. Gebrek aan ervaring is de grootste rem, en ervaring krijg je alleen door het te doen. Eén vraag per werkdag uit je eigen werk is genoeg om te beginnen.

Hoe je die gewoonte volhoudt, staat in AI-adoptie: gewoontes, geen pilots.

Zichtbare succesverhalen en rolmodellen zijn volgens de experts van Dialogic nodig om vertrouwen in AI te laten groeien. Teus Louwerens leidt drie bedrijven en schreef zelf op wat AI hem opleverde. Lees het in het klantverhaal van Teus Louwerens.

Wil je dat iemand een werkende AI-assistent op je eigen laptop zet, gevoed met de data van je bedrijf, dan is er de setupdag: één dag op locatie, vaste prijs.

Veelgestelde vragen

Hoeveel procent van het mkb gebruikt AI?

In 2025 gebruikte 28% van de mkb-bedrijven met 10 tot 50 werkzame personen AI, en 46% van de bedrijven met 50 tot 250.

Over alle bedrijven met 10 of meer werkzame personen, grote bedrijven inbegrepen, is het een derde (33%). Dat zijn voorlopige cijfers van het CBS.

Wat is kunstmatige intelligentie voor het mkb?

Kunstmatige intelligentie is software die tekst analyseert of schrijft, spraak of beeld herkent, beeld of geluid maakt, leert van data, werkstromen automatiseert of machines zelfstandig laat bewegen.

Het CBS telt een bedrijf als AI-gebruiker als het minstens één van acht zulke technologieën inzet, zoals textmining, spraakherkenning of machine learning.

Loopt Nederland voor of achter met AI?

Nederland loopt voor. Met 33% van de bedrijven met 10 of meer werkzame personen staat Nederland zesde van de 27 EU-landen. Het EU-gemiddelde is 20% (Eurostat, 2025, zonder financiële sector).

Waarom gebruiken kleinere bedrijven minder AI?

Kleine bedrijven missen volgens Dialogic vaak tijd, middelen of expertise, terwijl grotere mkb-bedrijven vaker eigen dataspecialisten hebben.

In de CBS-cijfers weegt gebrek aan ervaring zwaarder dan geld: te hoge kosten noemt bij 10 tot 50 werkzame personen 2% van alle bedrijven, gebrek aan ervaring 7% (2025).

Moet een mkb-bedrijf iets met de AI-verordening (AI Act)?

Ja, als je AI zakelijk gebruikt. Artikel 4 van de AI-verordening vraagt sinds 2 februari 2025 maatregelen voor de AI-geletterdheid van je mensen.

Sinds 27 juli 2026 is dat een inspanningsverplichting: je ondersteunt de ontwikkeling, en je hoeft geen bepaald niveau te waarborgen. Wat dat in de praktijk betekent, lees je in AI-geletterdheid.

Hoeveel bedrijven van 10 tot 100 mensen zijn er in Nederland?

Ruim 63.000: op 1 oktober 2026 telde het CBS 63.715 bedrijven met 10 tot 100 werkzame personen. Dat is de optelling van drie CBS-klassen (10 tot 20, 20 tot 50 en 50 tot 100), voorlopige cijfers.